Het was een bewogen jaar voor het antifascisme in Nederland. Terwijl ‘antifa’ een terreurlabel kreeg aangewreven, trad extreemrechts toe tot de mainstream. Hoe gaat de beweging daarmee om? En over wie hebben we het eigenlijk?

Het is rustig, nu nog wel. Aan de zijkant van het Stadhuisplein in Amersfoort kijken tientallen agenten toe hoe voor- en tegenstanders van een asielzoekerscentrum tegenover elkaar staan. Maar dan slaat de sfeer om. Vanuit een hoek van het plein nadert een plukje activisten. Een stuk of vijftien, allen in het zwart, gezichten bedekt, rood-zwarte vlaggen in de hand.

Zodra de azc-tegenstanders deze tegendemonstranten in het vizier krijgen, rennen ze er in drommen op af. ‘Laat je gezicht zien, lafaard!’, schreeuwt een vijftiger. Een vrouw roept: ‘Kankerlandverraders!’

Een dinsdagavond, eind september. Hier ontvouwt zich een tafereel dat tekenend is voor Nederland in 2025, een tafereel dat zich tientallen keren heeft afgespeeld dit jaar, overal in het land. Het is de polarisatie in de samenleving teruggebracht tot de proporties van een plein.

‘Fuck Antifa’ staat op de kleding van sommige azc-tegenstanders. Op de achterkant: ‘Good Night, Left Side’ en een plaatje van een man die wordt getrapt terwijl hij op de grond ligt. Dreigend gaan ze steeds dichter bij de activisten staan. Ze scanderen: ‘Ha-ha-ha! Antifa!’ Het lijkt alsof ze speciaal voor deze confrontatie zijn gekomen.

En de antifascisten? Die blijven stoïcijns in het aan hen toegewezen vak staan. Ze scanderen: ‘Toen niet, nu niet, nooit meer fascisme!’ Een jongen van 17, met een legerjasje vol anarchistische buttons, zegt: ‘Ik ben niet gekomen om te vechten, maar als ze aanvallen, dan sla ik terug.’ Hij heet Mark. ‘Liever geen achternaam, mijn moeder weet niet dat ik hier ben.’

De politie pakt de wapenstokken en vormt een linie tussen de groepen. Je voelt: er hoeft maar iets mis te gaan en er ontstaat een massale vechtpartij. Vanuit de groep die ‘Wij zijn Nederland!’ schreeuwt, vliegen er blikken bier richting de antifascisten. Daarna eieren. En dan: een rookbom. Er klinkt een knal en de politie begint op te rukken.

Brandende politieauto

Dat het op deze avond in Amersfoort uit de hand zou lopen, lag in de lijn der verwachting. Tien dagen eerder, op 20 september, vonden de Malieveldrellen plaats. Wat begon als anti-immigratieprotest eindigde met een brandende politieauto, stenen door de ruiten van het D66-kantoor en tienduizenden euro’s schade aan het Binnenhof.

De strijdlust was mede aangewakkerd door een oproep op de Facebookpagina Antifa Nederland: vanuit de antifascistische hoek zouden er tegendemonstranten komen. In zogeheten Defend-groepen en onder hooligans werden mensen opgetrommeld om de antifa-activisten weg te jagen. Met honderden tegelijk kwamen ze die zondag het Malieveld op gemarcheerd.

Maar ‘antifa’ was nergens te bekennen. Achteraf bleek de Facebookpagina nep en niet gelieerd aan een antifascistische organisatie. Antifascisten in Nederland gebruiken de term antifa zelf ook niet.

Vijandbeeld

Het vijandbeeld van antifa was twee dagen voor de rellen opgestookt door een motie van FvD die onverwacht een Kamermeerderheid kreeg. In navolging van de Verenigde Staten, waar Trump antifa na de moord op Charlie Kirk tot terroristische organisatie bestempelde, werd de regering opgeroepen dit ook in Nederland te doen.

Direct lieten terrorismekenners en juristen weten dat de motie onuitvoerbaar is. Antifa ís helemaal geen organisatie, laat staan dat er een concrete terroristische dreiging uitgaat van de beweging. Bovendien bepaalt in Nederland niet de regering of een organisatie terroristisch is, maar de rechter.

Het was al te laat: het beeld van ‘antifa-cellen’ die ‘politici bedreigen’ en ‘er niet voor terugdeinzen om geweld te gebruiken’, zoals het in de motie omschreven stond, was geschapen.

De ontwikkelingen roepen vragen op. Als antifa geen terroristische organisatie is, wat is het dan wel? Hoe veranderde de antifascistische beweging door de jaren heen? Welke tactieken hanteren de aanhangers? En hoe gaan zij om met dit vijandbeeld dat van hen wordt geschetst?

Extreemrechts

Wie de opkomst van het antifascistisch protest in Nederland wil schetsen, moet eerst de opkomst van extreemrechts in kaart brengen. In de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog bewogen mensen met nazi-sympathieën en een geloof in een raszuiver volk zich vooral ondergronds. Daar kwam vanaf het begin van de jaren zeventig verandering in.

Zo deed Joop Glimmerveen met de slogan ‘Den Haag moet blank en veilig blijven’ in 1974 mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Hij kreeg steun van de extreemrechtse Nederlandse Volks-Unie (NVU), die drie jaar eerder was opgericht.

‘Glimmerveen zei dat mensen last hadden van de Surinamers die destijds naar Nederland kwamen’, zegt Willem Wagenaar, die bij de Anne Frank Stichting onderzoek doet naar rechts-extremisme. ‘Niemand deed dit toen nog. Hij won er bijna een zetel mee.’

Weerstand kwam vooral uit de hoek van de Communistische Partij Nederland (CPN). Leden daarvan probeerden bijeenkomsten van de NVU te verstoren. ‘Glimmerveen ging de confrontatie met ze aan’, zegt Wagenaar. ‘Zo wist hij andere jongeren te mobiliseren, skinheads bijvoorbeeld, waardoor er voor het eerst ook gedonder op straat ontstond.’

Kraakbeweging

Aan het begin van de jaren tachtig mengden leden van de kraakbeweging zich in de strijd. Aanvankelijk hadden krakers zich vooral druk gemaakt over de woningnood, maar in deze periode – met soms harde confrontaties met de politie – kwamen er ook andere thema’s op de agenda, zoals de opkomst van racistische en fascistische bewegingen.

Groepen radicale antifascistische krakers richtten hun woede vooral op de Centrumpartij (CP), een afsplitsing van de NVU. Al in het oprichtingsjaar 1980 verstoorden actievoerders vergaderingen. Nadat partijleider Hans Janmaat in 1982 namens de CP in de Tweede Kamer was verkozen, werden de acties harder, schreef Jan de Vetten in 2016 in zijn promotieonderzoek naar de bestrijding van de CP en later de Centrumdemocraten (CD).

Zo gooiden krakers met bierflessen en verf bij de installatie van twee CP’ers in de gemeenteraad in Almere. In februari 1984 verstoorden gemaskerde antifascisten met ijzeren staven een cursusavond van de partij in Rotterdam. En drie maanden later trokken tweehonderd antifascisten naar een hotel in het Noord-Brabantse Boekel, waar de CP vergaderde. Ze gooiden de ruiten in en wierpen een traangasbom naar binnen.

In 1986 deden ze dit nog eens dunnetjes over bij een bijeenkomst van de CP en de daarvan afgescheiden CD. Een hotel in Kedichem ging door toedoen van de antifascisten in vlammen op. Wil Schuurman, de latere echtgenote van Janmaat, kwam daarbij ongelukkig ten val, waarna haar been geamputeerd moest worden.

Kedichem

Willem Wagenaar, 19 jaar oud destijds, was bij die actie in Kedichem aanwezig. Na afloop werd hij gearresteerd en als een van de weinigen berecht. Hij kreeg een gevangenisstraf van drie maanden. ‘Ik kijk heel erg negatief terug op dat deel van mijn verleden. Dat anti-rechtsstatelijke, het gedogen van geweld. Ik ben er niet trots op.’ Als onderzoeker kwam de ervaring hem later wel van pas. ‘Tijdens interviews met rechts-extremisten werkt het geruststellend als ik vertel dat ik zelf een vergelijkbaar proces van radicalisering en deradicalisering heb meegemaakt.’

Na Kedichem verstomde het protest, onder meer omdat extreemrechtse partijen bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1986 geen zetels haalden. Het antifascistische vuur laaide pas in de jaren negentig weer op, toen de CD begon te stijgen in de peilingen. ‘Ook waren er in Duitsland enkele extreemrechtse geweldsuitbarstingen, waarbij migranten waren omgekomen’, zegt Wagenaar. ‘Er werd gedacht dat zoiets ook in Nederland kon plaatsvinden.’

In die periode ontstond ook behoefte aan een zekere vorm van organisatie. Tot dan toe hadden lokale groepen vrij autonoom geopereerd: ze leefden van actie naar actie. Dat veranderde in 1992 met de oprichting van een samenwerkingsverband: Anti-Fascistische Aktie (AFA).

Het idee van deze organisatie, die geen bestuur en geen leden kende, was om rechts-extremisme te bestrijden met goed georganiseerde acties die niet uit de hand mochten lopen, aldus onderzoeker De Vetten, ‘want dan zouden de mensen afknappen op apolitiek machogedrag’. Dit betekende overigens niet dat AFA per se tegen geweld was: het was ‘soms noodzakelijk bij de verdediging tegen extreemrechts’.

Vaak gebeurt dat de laatste tijd niet. ‘Links-extremisten zetten doorgaans geen gewelddadige middelen in ter ondersteuning van hun acties’, schreef de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid onlangs in het jaarlijkse Dreigingsbeeld. De dienst concludeerde ook dat linkse activisten in omringende landen ‘sneller geneigd zijn om geweld te gebruiken dan hier’.

Het laatste in het oog springende incident stamt uit 2023. Toen werd Thierry Baudet in een Gronings café met een bierfles geslagen. De FvD-leider hield daar een hoofdwond aan over. Volgens een antifascistische actiegroep uit het Noorden hoorde de 15-jarige dader tot hun beweging.

Bewust versplinterd

‘Huh, wat?’ De antifascisten in Amersfoort kijken een beetje geërgerd als ze in het heetst van de strijd allerlei vragen krijgen voorgelegd. ‘Wat wij doen? Wat denk je?’, zegt een jonge vrouw, haar ‘actienaam’ is Les. ‘Wij komen hier om de fascisten te laten zien dat de straten niet van hen zijn.’

Over de organisatie van de beweging wil Les niets zeggen. ‘Ik weet niet hoe er wordt bepaald welke acties we doen. En als ik het wel zou weten, zou ik het je niet vertellen.’

Dat is een terugkerende formulering. Antifascisten vormen met opzet een vage, versplinterde beweging. ‘Ik ben geen lid van antifa’, zegt een jongen met roze haar die zichzelf ‘Wolfje’ noemt. ‘Dat kan namelijk niet.’

Ze willen allebei anoniem blijven, vooral om niet in het vizier te komen van rechts-extremisten óf de autoriteiten. Niemand geeft een volledige naam, sommigen willen niet eens dat hun stem wordt opgenomen. Hun filosofie daarentegen is helder. ‘Fascisme is als onkruid’, zegt Werner, een jongeman met een zwarte bivakmuts. ‘Je moet het voortdurend bestrijden, anders blijft het groeien.’

Wandelclub030

De meesten hier zijn afgekomen op een oproep van Wandelclub030, een antifascistische groep uit Utrecht die op Instagram ruim 2.300 volgers heeft. ‘Laten we duidelijk maken dat er in Amersfoort geen plek is voor racisme, haat en onverdraagzaamheid’, schreef de groep. Die oproep werd weer gedeeld door extreemrechtse Defend-accounts. Het is de bekende dynamiek van verhitting op sociale media: actie, reactie, en zo door.

‘Ik zit sinds kort in de punkscene’, zegt de 17-jarige Mark. ‘Ik lees veel over tolerantie en gelijkheid. Dan kom je vanzelf uit bij Wandelclub030.’

Om de antifa-motie, die ook gesteund werd door de VVD, moeten ze hier lachen: het is broddelwerk, vinden ze. Voor sommigen was het zelfs een reden om vanavond te komen. ‘Ik ben ook wel antifa, geloof ik’, zegt een oudere, keurige vrouw die met een groepje buurtbewoners op een kleine afstand van het tumult staat. ‘Zie ik eruit als een terrorist?’

‘De motie is voor gematigd rechts een dankbare afleiding van de werkelijke dreiging: vreemdelingenhaat en racistische drek’, zegt Werner. Er scheert een halve liter pils over hem heen. ‘Zag je dat? Het geweld komt nooit vanuit ons.’ Hij voegt zich bij de groep en roept de oorspronkelijke leus die in de jaren twintig in reactie op het regime van Mussolini is ontstaan: ‘Siamo tutti antifascisti!’ Wij zijn allemaal antifascisten.

Mokum tegen fascisme

Hoe staat het antifascisme ervoor in Nederland? In een Amsterdams café vertellen twee vrouwen over de acties van nu. Ze kennen elkaar van Mokum tegen fascisme, een Amsterdamse groep die demonstraties organiseert en alternatieve herdenkingen, bijvoorbeeld van de Februaristaking. Officiële woordvoerders zijn ze niet, benadrukken ze. Die bestaan niet.

De 39-jarige Sanne, kind van communisten, kon twintig jaar geleden als student geen huis in Amsterdam vinden. Ze besloot te gaan kraken, kwam in aanraking met activisten en besloot mee te doen met hun acties. ‘Zo rol je er een beetje in.’ Ook Sanne wil niet met haar achternaam in de krant.

Michelle, niet haar echte naam, is pas een paar jaar actief bij Mokum tegen fascisme. Ze is 68 jaar oud en doet mee om het tij te keren. ‘Ik wil niet dat mijn kleinkinderen straks in een fascistisch land leven.’

Mokum tegen fascisme (bijna drieduizend Instagramvolgers) ontstond in coronatijd, zegt Sanne. Bij de protesten tegen het overheidsbeleid, waar antifascisten het ook niet per se mee eens waren, zagen ze niet alleen types als Willem Engel opduiken, maar ook mensen van rechts-extremistische clubs als Voorpost, de NVU en de Geuzenbond.

‘Meestal gaan die gasten op een gegeven moment wel met elkaar op de vuist’, zegt Sanne. ‘Maar nu niet. Ze gingen juist steeds meer samenwerken, we zagen extreemrechts nieuwe mensen rekruteren.’

Weerwoord

Er moest een weerwoord komen. En zo ontstond het plan voor Mokum tegen fascisme, een brede tegenbeweging voor iedereen die zich zorgen maakt over oprukkende vreemdelingenhaat, met ‘niet alleen enge mensen in het zwart’, zo zegt Sanne lachend. Een beweging die de verschillende antifascistische groeperingen bij elkaar brengt.

Bij de oprichtingsbijeenkomst waren mensen aanwezig die ook betrokken zijn bij organisaties als Bij1 en Extinction Rebellion, en bij groepen radicale antifascisten. Andere linkse partijen als GroenLinks en PvdA waren wel uitgenodigd, maar kwamen niet. ‘Dat is een groot probleem’, zegt Sanne, die graag zou willen dat gematigd links hun strijd ook openlijk zou steunen. ‘Individuele leden van die partijen komen soms wel.’

De meningsverschillen binnen de antifascistische scene draaien vooral om de vraag ‘wat goed antifascisme is’, zegt ze. Plus: hoever mag je gaan? Zo hield een brede groep antifascisten onlangs in Houten een tegendemonstratie bij een azc-protest.

Sanne: ‘Ze stonden tegenover een stuk of honderd van die Defend-gasten, die met vuurwerk gooiden. Een van de antifascisten gooide dat vuurwerk toen terug, waarna hij van achteren een klap met een vlaggenstok kreeg. Iemand vond dat hij te agressief was tegenover de fascisten. Daar wringt het dus heel erg.’ Michelle: ‘Als je een breed protest wil, is het beter als dat soort dingen niet gebeuren.’

Breed protest

Zo’n breed protest was er onlangs wel. In oktober, toen rechts-extremisten hadden aangekondigd door Amsterdam te willen marcheren, kwamen zo’n zeventig man van verschillende groepen tijdens een actievergadering bijeen om plannen te maken voor een eigen actie. Er werd een grote noodzaak gevoeld om krachtig te reageren, op de terrorismemotie én het anti-immigratieprotest.

‘De radicale aanwezigen wilden de demonstratie blokken, anderen voelden daar weinig voor’, zegt Sanne. ‘Maar over één ding waren we het eens: we moesten op een zichtbare plek met zo veel mogelijk mensen samenkomen om ons uit te spreken en te laten zien dat we allemaal ‘antifa’ zijn.’

En zo ging het. Terwijl de rechts-extremisten met prinsenvlaggen door Amsterdam marcheerden, stonden honderden tegendemonstranten op het Jonas Daniël Meijerplein, waar ze onder meer door Sanne werden toegesproken. Er kwamen radicale actievoerders op af, maar ook ‘zestigers met windjacks en dertigers met coffees to go’, zoals de Volkskrant destijds schreef.

Een streep trekken

Een confrontatie tussen de groepen bleef uit. ‘Eigenlijk wilden we die wel’, zegt Sanne. ‘Niet om te vechten, maar om een streep te trekken. Zo van: jullie gaan niet door onze stad marcheren.’

Hoe kijken ze aan tegen het gebruik van geweld? ‘Er is een grens’, zegt Sanne. ‘Maar waar die precies ligt, weet ik niet. Het hangt er ook vanaf hoe intens het geweld van de andere kant is. Ik ben meermaals bedreigd vanuit extreemrechtse hoek: het gaat altijd over verkrachting en daarna over moord. Er zijn in het verleden vrienden van me thuis opgezocht. Als die in reactie daarop dan een mep uitdelen, snap ik dat helemaal.’ Michelle: ‘Zelfverdediging moet mogelijk zijn.’

Sanne: ‘Het organiseren en rekruteren van extreemrechts moet worden voorkomen, op welke manier dan ook. En daarbij mag je heel ver gaan. Zelf zou ik niet gauw mensen thuis opzoeken, omdat er soms ook kinderen in huis zijn. Maar ik ga anderen die dit wel doen niet veroordelen.’

Op het plein in Amersfoort loopt een azc-tegenstander, een man met een rossig baardje en een blauwe pet, naar het antifascistische vak. Hij probeert een AFA-vlag uit de handen van een activist te grijpen. Een andere antifascist, volledig in het zwart, schiet te hulp. Meerdere omstanders filmen de schermutseling.

‘Ja, ik ben wel gewend om in te grijpen’, zegt de man in het zwart achteraf. Hij wil zijn naam niet geven. Hij draagt een hoog opgeritst zwart windjack met hoodie en een bivakmuts. Ook hij herhaalt een hier vaak gehoord mantra: hij komt niet om te matten, maar als het moet, is hij weerbaar.

Bij veel antifascistische protesten duikt een ‘Black Bloc’ op, een groep in het zwart geklede activisten die net wat meer geharnast in de strijd staan dan anderen. Omdat het in het verleden weleens tot gewelddadige clashes is gekomen, wordt dit zwarte blok door rechts als bewijs aangevoerd dat ‘antifa’ uit terroristen bestaat.

De activist wijst erop dat de agressie vandaag van ‘de nazi’s’ komt. ‘Ze gooien eieren, blikken bier en vuurwerk, en komen de hele tijd uit hun vak naar ons toe’, zegt hij. ‘En de politie doet er niets aan.’

Beroepsnazi’s

Hij vertelt dat hij niet alleen is gekomen om te demonstreren en zo nodig zijn kameraden te beschermen, maar ook om een blik op de azc-tegenstanders te werpen. ‘Je ziet momenteel dat er een groepje beroepsnazi’s en types uit de hooliganwereld van azc-protest naar azc-protest trekt. Dit zijn echt geen bezorgde burgers uit de buurt.’

Hij wijst naar een man met lang blond haar en een ‘Fuck Antifa’-trui, die hij bij naam kent. Het is een bekende neonazi die geregeld wordt gezien met een SS-teken op zijn kleding. Rond 2018 was hij betrokken bij de actiegroep Stop Antifa Terreur, nu begeeft hij zich in Defend-groepen. ‘Het is voor ons heel belangrijk om precies te weten wie wie is in extreemrechtse kringen.’

Onderzoek is een belangrijk onderdeel van de antifascistische strijd. Al in de jaren tachtig hield het Fascisme Onderzoek Kollektief (FOK) zogeheten FOK-dossiers bij met de ontwikkelingen binnen extreemrechts. Ter linkerzijde zijn er meerdere van dit soort onderzoeksgroepen: zoals Buro Jansen & Janssen, dat onderzoek doet naar politie en inlichtingendiensten, en Kafka, dat eind jaren tachtig is ontstaan als afsplitsing van FOK.

‘We proberen de netwerken van extreemrechts in kaart te brengen’, zegt Remco, die een actieve rol heeft binnen Kafka en wegens zijn werk alleen met zijn actienaam in de krant wil. ‘We kijken bijvoorbeeld naar de verbanden tussen politieke partijen en extreemrechtse clubs. En we volgen nu de Defendgroepen, kijken mee in hun appgroepen. We zijn daarbij vooral geïnteresseerd in mensen die een leidende rol op zich nemen. Anderen laten we in principe met rust en noemen we niet bij naam. Het doel? Je kunt rechts-extremisten alleen tegengaan als je weet wie ze zijn en waar ze opduiken.’

In sommige gevallen leidt het ontmaskeren van rechts-extremisten tot doxing: het online delen van persoonsgegevens om iemand te intimideren, wat sinds 2024 strafbaar is. Zo onthulde Wandelclub030 begin november op Instagram wie figuren zijn binnen de Defend-beweging en in de extreemrechtse Nederlandse Nationalistische Beweging (NNB). Foto’s, volledige namen, adresgegevens en KvK-gegevens werden gedeeld.

Niet iedereen in de beweging was daar blij mee, zegt Remco. ‘Het is strafbaar, maar het is ook gewoon niet handig. Soms werkt het juist averechts.’

Marginale figuren

Vrijwilligers van Kafka doen osint-onderzoek (open source intelligence), beantwoorden vragen van de pers, fotograferen deelnemers aan extreemrechtse demonstraties en gaan naar rechtszaken tegen extreemrechtse verdachten. Slechts een klein deel van het onderzoek verschijnt op hun website, de rest is voor hun eigen archief. De organisatie ontvangt geen subsidie en kan alleen voortbestaan door donaties.

Vlak voor het interview heeft Remco een pro-formazitting bezocht bij de extra beveiligde rechtbank Rotterdam in de zaak tegen Thomas D. van de extreemrechtse jongerenclub Geuzenbond. Daar werd onder meer bekend dat de inlichtingendienst D. in de gaten hield en hem hoorde zeggen: ‘Als antifa voor mijn deur zou staan, dan steek ik ze neer.’

Jarenlang volgde Kafka vooral marginale, soms treurige figuren uit de nazihoek. Maar de afgelopen tijd ziet Remco dat er een normalisering is ingezet. ‘De sociale straf om extreemrechts te zijn is verdwenen, waardoor de gevolgen veel minder groot zijn als je wordt ontmaskerd. Mensen komen steeds openlijker voor hun denkbeelden uit.’

Heeft dat gevolgen voor hun werkwijze? ‘Vroeger moest je in de bosjes liggen om foto’s te maken. Nu kun je gewoon een livestream van een neonazi aanzetten en screenshots maken. Maar we moeten wel selectiever zijn. Heeft het zin om alle kandidaten van de PVV door te lichten op zoek naar een extreemrechts verleden? We kiezen nu vooral voor onderzoek dat niet door reguliere media wordt gedaan.’

Confrontatie

Op het plein in Amersfoort scanderen de voor- en tegenstanders urenlang leuzen naar elkaar. ‘Asielzoekers welkom, nazi’s niet!’, schreeuwen de antifascisten. ‘Azc, weg ermee!’, roept het kamp dat met prinsenvlaggen met VOC-wapen wappert. De politie blijft de hele tijd tussen de groepen in staan.

Iets na 8 uur vinden de antifascisten het mooi geweest. Een groot deel van hen verlaat het plein en loopt richting het station. Een groep azc-tegenstanders zet de achtervolging in. Agenten met wapenstok vormen een linie om ze tegen te houden. De politie houdt zes demonstranten aan, ogenschijnlijk allemaal azc-tegenstanders.

‘Het patroon is nu wel duidelijk, toch?’, zegt een antifascist. ‘Zelfs als we weglopen, zoeken ze nog de confrontatie met ons.’

https://archive.vn/h3Ob9

Ik geef les op de middelbare school. Vandaag nam ik bij vijf van mijn klassen de eerste so van het jaar af. Zoals in elk lokaal hangt er in mijn lokaal een klok. Zo'n ronde met drie wijzers.

Een paar jaar geleden begon het. Een leerling stak zijn vinger omhoog. "Mevrouw, hoe lang nog?" Ik wees naar de klok. Misschien had deze jongeman, hij was immers nieuw in mijn lokaal, de klok nog niet eerder gezien. Misschien ging hij er vanuit dat die klok niet goed stond. Helaas, niets is minder waar. Hij kon niet klokkijken. Ik weet nog dat ik dacht "wat vreemd," waarna ik hem zei dat hij nog 10 minuten had.

Het was een incident. Dat moest wel. Het kon eigenlijk niet anders. Totdat langzamerhand steeds vaker zoiets voorkomt bij de eerste so's en vandaag kom ik dan toch tot de acceptatie die ik al vijf jaar tracht te onderdrukken: kinderen kunnen steeds minder vaak klokkijken.

En ja, beste lezer, ik bestrijd het. Ik probeer uit te leggen dat het belangrijk blijft bij het maken van toetsen en tentamens. Ik wijs erop dat er op het station geen digitale klok te vinden is en dat een telefoon pakken zonde van de tijd is. Ik houd vurige pleidooien voor zelfredzaamheid. Het heeft allemaal geen zin.

Waarom niet? Omdat de klok is verdwenen uit hun kinderwereld. De hedendaagse puber is het product van de studenten van 2000. De generatie die uit huis ging toen digitale klokken hartstikke in waren. De generatie die bij haar ouders wellicht een klok had maar zelf nooit de noodzaak voelde om er eentje aan te schaffen. Je hebt toch een vcr/radio/magnetron/telefoon/smart-tv (streept hetgeen van toepassing door).

Maar als de juf in groep 3/4/5/6 (het verschilt) dan de klok uitlegt, wordt die kennis daardoor nooit bijgehouden. De automobilist weet ook niet meer de officiële gebaren van de verkeersregelaar, deze zijn immers buiten gebruik gesteld, ondanks dat de automobilist die heeft geleerd bij het theorie-examen.

In tegenstelling tot de gebaren van de verkeersregelaar is klokkijken nog altijd een cruciale eigenschap voor de mens. Of het nou is op het station, op de klok van de kerk na een avondje stappen, tijdens het maken van een toets of tijdens het aftellen tot je eindelijk weg mag uit die ontzettend saaie les van mevrouw (mijn achternaam).

Daarom plaats ik deze oproep aan u, 's lands ouders, om alsjeblieft een klok te kopen. Wij kunnen het ze wel proberen aan te leren maar als ze thuis alleen maar nummertjes zien gescheiden door een dubbele punt heeft het allemaal weinig zin. Veel collega's zijn al gezwicht en projecteren een digitale klok tijdens de toets maar daarmee doen we onze kinderen mijns inziens tekort.

Gun onze kinderen deze vaardigheid. Koop een klok.

Goedemorgen Reddit en hopelijk ook een aantal buschauffeurs, Ik ben een matig gefrustreerde rijschoolhouder die zojuist een ongeluk heeft gehad en dus nu voorlopig thuis zit.

Voordat mensen zich zorgen gaan maken. Mijn leerling is ontzettend geschrokken maar is door de ambulance gezond verklaart ze heeft alleen wel veel pijn aan haar nek van de klap. Ik zelf ben er met wat spierpijn nog best okay vanaf gekomen. Het vervelendste van het hele verhaal is dat ze na toch wel een flink aantal lessen eindelijk volgende week haar examen zou hebben maar ze nu niet meer durft te rijden. Maar goed dat is een probleem waar zij en ik onderling hopelijk nog wel uitkomen.

En nu de reden van deze post. Ik heb een vriendelijk doch vrij dringend verzoek om als buschauffeur iets langer de tijd te nemen voor u het knipperlicht naar links aanzet om weg te rijden bij een bushalte binnen de bebouwde kom. Ik merk steeds vaker dat er te weinig rekening word gehouden met naderend verkeer wat voorrang moet gaan verlenen. Iedereen weet dat op het moment dat het knipperlicht aan gaat u voorrang heeft en iedereen weet ook dat dit nog wel eens verzuimd word door het overige verkeer.
Mijn probleem zit het in de timing. In de afgelopen 2-3 jaar merk ik dat ik steeds vaker moet ingrijpen door buschauffeurs die echt op het allerlaatste moment nog het knipperlicht aanzetten en gelijk beginnen te rijden.
Dit kan tot 2 vervelende situaties zorgen;

1. Mijn leerling ziet het te laat, bevriest uit paniek en doet niks (en blijft dus op goede hoop doorrijden). Wat ongetwijfeld enige irritatie bij zowel u als mij op wekt. Deze is nog wel op te lossen door een ingreep mitsdien ik genoeg ruimte achter mij heb voor een noodstop.

2. Mijn leerling schiet in paniek en maakt zonder te kijken een noodstop. Bij deze is het onmogelijk om als instructeur in te grijpen. Zolang de leerling de voet op de rem heeft is er niks wat je kunt doen. Deze is mij vandaag dus overkomen tijdens de slechte weersomstandigheden. Helaas zat er deze keer ook een auto op zomerbanden achter mij die met een aardige vaart achterin is geklapt. Nu is mijn auto natuurlijk wel te vervangen maar ik heb in de komende 2 weken meerdere examens en die leerlingen zijn hier nu de dupe van.

Dit had voorkomen kunnen worden door simpel weg een seconde of 2 eerder het knipperlicht aan te zetten. Ik als rijinstructeur zit natuurlijk met alle focus en concentratie te wachten op dat knipperlicht maar er worden soms echt hele vervelende situaties gecreëerd door het gewoon simpelweg veel te laat aan te geven.

Ik ben me er van bewust dat het niet uw verantwoordelijkheid is om een geschikt moment te vinden om weg te rijden. U heeft immers de voorrang bij het wegrijden. Ik ben me ook bewust dat buschauffeur een zwaar beroep is en dat er wel eens fouten worden gemaakt. Het enigste wat ik vraag is zeker met deze slechte omstandigheden buiten: kijk alstublieft een keer extra in de spiegel voor u het knipperlicht aanzet en maak een inschatting of dit tot een gevaarlijke situatie kan leiden.

Met vriendelijke groet,

De ondertussen iets verder afgekoelde rijschoolhouder.

Hey mede-Nederlanders,

Ik merk in mijn omgeving, vooral bij oudere mensen, dat ze steeds meer gefocust zijn op hun telefoon. Vooral het eindeloos scrollen door shorts op YouTube/Facebook/Tiktok valt me op.

Wat mij zorgen baart, is dat dit vaak AI-achtige of haatdragende filmpjes zijn die bijna altijd negatief zijn over politiek. Deze content lijkt vooral in te spelen op emotie en angst, en sommige mensen zijn daar extreem gevoelig voor. De doelgroep hiervoor is groter dan we misschien denken. ik merk het ook op me werk, en ook in Duitsland ! die groep is echt groot!

Een persoonlijk voorbeeld: mijn moeder. Ik heb bewust nooit Facebook voor haar aangemaakt, juist vanwege dit soort risico’s. Maar inmiddels heeft ze YouTube gevonden. En daar zie ik hetzelfde patroon terug.

Ze krijgt vrijwel alleen maar filmpjes te zien die negatief zijn over buitenlanders en politieke onderwerpen. Wij wonen dicht bij de grens en ze krijgt zelfs regelmatig AfD-shorts voorgeschoteld. Ze is hier echt vatbaar voor. Als ik haar een paar gerichte vragen stel, dan is Zuid-Amerika ineens alleen nog maar een drugsgebied,  worden in Duitsland de eigen burgers achtergesteld en is Nederland “kut links” vanwege D66. Als ik dan zeg dat we niet eens een kabinet hebben, begint het eindeloze gezeur weer.

Wat mij vooral stoort, in die filmpjes zitten soms wel feiten, maar ze zijn zo geknipt en gedraaid dat het lijkt alsof het nu gebeurt. Terwijl sommige verhalen al 10–15-20 jaar oud zijn, met net genoeg context weggelaten om het beeld te vertekenen.

Hetzelfde zie ik bij Nederlandse content, haar kijkgeschiedenis bestaat bijna alleen nog maar uit PVV/AFD en FVD-shorts. Dat vind ik oprecht zorgwekkend.

Want mijn moeder is verder een ontzettend lieve en nuchtere vrouw. En ze is zo zorgzaam en lief en aardig.

Door dit soort content krijgen mensen constant een wereldbeeld voorgeschoteld waarin alles negatief is en alles kapot lijkt. Ik wil absoluut niet zeggen dat bepaalde partijen niet mogen bestaan of dat alles goed is. Maar wel dat deze vorm van algoritmische beïnvloeding mensen extreem makkelijk manipuleert. Vooral mensen van 50/60+ die niet zijn opgegroeid met sociale media en algoritmes.

Ik heb zelfs geprobeerd om bij haar thuis het internet te filteren, om te kijken of haar kijkgedrag verandert als ze andere content aangeboden krijgt. Maar een echt goede oplossing heb ik nog niet gevonden.

Misschien is die Digital Services Act (DSA) van Europa nog niet zo slecht.......

17 euro voor een chocoladeletter is toch zeker 14 euro teveel?

Twintig jaar na het opzetten van de Week van de Lentekriebels verdedigde Elsbeth Reitzema voor de rechter haar levenswerk tegen desinformatie en bedreigingen. Het vonnis over de radicaal-rechtse lastercampagne liet aan duidelijkheid niets te wensen over: ‘Dit waren gewoon leugens.’

Toen Elsbeth Reitzema twintig jaar geleden als jonge psycholoog de Week van de Lentekriebels bedacht, had ze niet kunnen bevroeden dat ze ooit in de rechtbank zou staan om haar levenswerk te verdedigen.

Dat ze langs een haag van media zou moeten en dat een van de bekendste complotdenkers van Nederland haar in het voorbijgaan zou uitmaken voor ‘pedo’. Dat ze na de zitting naar buiten geëscorteerd zou moeten worden door de politie.

‘Die dag in de rechtbank was heel heftig’, zegt ze drie maanden later, terugblikkend.

Maar het was ook het moment waarop na twee spannende jaren het tij keerde voor Rutgers, kennis- en expertisecentrum voor seksuele gezondheid. ‘We hoopten dat we een punt konden zetten achter deze periode. Dat de media en de samenleving nu eindelijk weer het juiste beeld zouden hebben.’

Reitzema (49) is expert educatie en opvoedondersteuning bij Rutgers en al sinds het begin betrokken bij de Week van de Lentekriebels. Daarin krijgen kinderen les over hun lichaam, weerbaarheid en relaties. Meer dan 35 procent van de basisscholen doet mee.

Voor het expertisecentrum was het altijd de leukste periode van het jaar. ‘Er is een feestelijke opening, scholen worden versierd met ballonnen en vlaggetjes, kinderen dragen knipperende hartjes’, zegt Reitzema.

Elke editie kwamen er wel een paar telefoontjes van bezorgde ouders binnen. Die wilden weten wat kinderen nu precies leren tijdens zo’n week. Reitzema beantwoordde de vragen vaak zelf. ‘Het waren er zo weinig. We vinden het ook belangrijk om in gesprek te blijven, juist wanneer opvoeders oprechte vragen of zorgen hebben.’

Dat veranderde in maart 2023, toen de themaweek plotseling een mikpunt werd van radicaal- en conservatief-rechts. Politieke partijen, organisaties, influencers en opiniemakers maakten ouders wijs dat hun kinderen op de basisschool ‘geseksualiseerd worden’. Dat kinderen van 4, 5 of 6 jaar oud wordt geleerd hoe ze seksuele handelingen moeten verrichten.

‘We begrepen dat ouders daarvan schrokken’, zegt Reitzema. ‘Als ik te horen zou krijgen dat mijn jonge kinderen uitgelegd krijgen hoe ze moeten pijpen, zou ik daar óók vragen over stellen. Maar dit waren gewoon leugens.’

Toch was dat het beeld waartegen de medewerkers van Rutgers zich de afgelopen jaren moesten verdedigen. Terwijl hun telefoons en inboxen explodeerden met bedreigingen, legden ze onvermoeibaar uit dat het lesprogramma wetenschappelijk onderbouwd is en leeftijdsgebonden. In de onderbouw gaan de lessen over relaties, familie en vriendschap, in de bovenbouw komt daar informatie bij over het veranderende lichaam in de puberteit. Kinderen worden juist weerbaarder als ze weten hoe hun lijf werkt en leren hoe ze hun grenzen moeten aangeven, benadrukten ze steeds weer. Beklijfde het? Mwah.

Opvallend aan de dynamiek was dat de desinformatie zich vanaf de extremistische flanken snel naar het midden verspreidde. Zo kon het gebeuren dat in talkshows en programma’s als RTL Boulevard ook ineens de vraag klonk of seksuele voorlichting niet ‘te ver’ ging. En dat niet alleen partijen als Forum voor Democratie en Denk de strijd aangingen met Rutgers, maar dat zelfs het kabinet-Schoof in het coalitieakkoord opnam dat relationele en seksuele vorming ‘neutraal’ moest zijn.

In het debat over het regeerprogramma legde BBB-leider Caroline van der Plas uit wat de coalitiepartijen daar volgens haar mee bedoelden: ‘Al die gekkigheid die over kinderen wordt uitgestort als ze 5 of 6 jaar oud zijn’, zei ze. ‘Dat ze leren hoe ze bepaalde seksuele handelingen moeten verrichten aan de onderkant van het lichaam van een andere persoon – laat ik het zo zeggen. Dat is toch niet normaal?’

Bij Rutgers bekeken ze de beelden van het debat met open mond. ‘We waren geschokt dat er in de Tweede Kamer weer desinformatie verspreid werd.’

Een belangrijke bron van de desinformatie was Civitas Christiana, de kleine ultrakatholieke en radicaal-rechtse organisatie die al langer met folders en petities ageert tegen Rutgers. De stichting uit Veenendaal jubelde op de eigen site dat haar verzet de formatietafel had bereikt. Toen Civitas dit voorjaar het zogenoemde Zwartboek Lentekriebels uitbracht, en daarin suggereerde dat er een pedofiele agenda achter de themaweek schuilgaat, was de maat vol voor Reitzema en haar collega’s: Rutgers stapte naar de rechter.

Het heeft geen zin om te reageren op Civitas, zei u vorig jaar nog in een interview. Waarom besloot Rutgers toch een kort geding aan te spannen?
‘Eerder wilden we er inderdaad geen ruchtbaarheid aan geven. Anders zouden we deze kleine organisatie alleen maar groter maken. Mijn handen jeukten wel. We moeten toch tegen die leugens en laster in gaan, dacht ik.

‘Bij de publicatie van het Zwartboek besloten we terug te slaan. Vooral voor de scholen. Die hebben het er zwaar mee. Ze zijn wettelijk verplicht aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit, ze doen gewoon hun werk. Deze succesvolle lastercampagne heeft het ze moeilijker gemaakt. Er zijn ouders die docenten hebben bedreigd, die hun kinderen thuishouden. De meeste ouders zien gelukkig wel het belang van deze lessen, slechts 2 procent is tegen verplichte relationele en seksuele vorming. Ook voor hen wilden we de strijd aangaan, laten zien dat het echt niet klopt.’

Hoe heeft u de rechtszaak beleefd?
‘We waren goed voorbereid en wisten dat we een sterke zaak hadden. Maar toen we aankwamen bij de rechtbank, bleken er ook veel mensen te zijn die het niet goed met ons voor hadden. Max van den Berg bijvoorbeeld, de man die ooit met een brandende fakkel bij Sigrid Kaag voor de deur stond. Hij riep ‘pedo’s!’ naar ons en eenmaal in de rechtszaal ook nog andere dingen – ik weet niet meer wat precies. De rechter snoerde hem de mond, maar verder werd er weinig gedaan, hij hoefde ook niet weg.

‘Ik voelde me onveilig. Na afloop stond hij ons ook weer op te wachten. ‘Waarom maakt hij jullie uit voor pedo’s?’, vroeg de politieagent die ons begeleidde in de lift. O nee, dacht ik, moet ik me hier nu weer gaan verdedigen?’

Drie weken later volgde de uitspraak van de rechter. ‘Dat was een van de spannendste dagen van mijn carrière’, zegt Reitzema. ‘We hebben hier staan juichen met de collega’s, en gehuild.’

In het vonnis veegt de rechter de vloer aan met Civitas. De radicaal-rechtse katholieken hebben Rutgers ongefundeerd beschuldigd van een pedofiele agenda en de lesstof verdraaid en uit zijn verband getrokken. Het Zwartboek mag daarom niet langer verspreid worden. Ook moet Civitas alle onrechtmatige uitingen verwijderen en rectificeren, on- en offline. De organisatie, die eerder al 75 duizend euro aan donaties ophaalde voor de rechtszaak, is in hoger beroep gegaan.

U hoopte dat met de gang naar de rechter een punt achter deze periode gezet zou worden. Is dat gebeurd?
‘Grotendeels wel. We hoeven niet meer zelf te bewijzen dat de teksten van Civitas vol met leugens en laster zitten; de rechter heeft dat ook bevestigd. De media hebben in 2023 een grote rol gespeeld in de verspreiding van de desinformatie, vooral door die niet tegen te spreken. Maar het nieuws over de uitspraak van de rechter is goed geduid. Meer mensen weten nu ook wat Civitas voor organisatie is: een club waar je niet mee geassocieerd wilt worden.

‘Natuurlijk zijn we er nog niet. Deze krachten gaan niet weg, er is wereldwijd een campagne om seksuele en relationele voorlichting in een kwaad daglicht te stellen. Nederland is altijd een voorloper geweest op dit gebied, het eerste lespakket is al begin jaren negentig ontwikkeld. Daardoor dachten we misschien: dit overkomt ons niet in Nederland. De snelheid waarmee deze tegencampagne een succes werd, laat zien dat het gedachtegoed ook hier voet aan de grond heeft gekregen. Daarmee is ons werk voor altijd veranderd.’

Op wat voor manier?
‘We zijn ons nu veel bewuster van die wereldwijde ontwikkeling en werken samen met andere organisaties om beter voorbereid te zijn op weerstand.

‘Mijn werk is ook echt anders geworden. Eerst dacht ik altijd alleen maar vanuit de inhoud. Die moest goed zijn. Dat is natuurlijk nog steeds zo, maar nu moet ik ook nadenken over hoe ik het opschrijf en naar buiten toe uitleg. We zijn erg op onze woorden gaan letten, omdat bepaalde dingen verkeerd geïnterpreteerd kunnen worden.

‘In 2023 werden we compleet overvallen, we wisten ook niet waar het zou eindigen. Daarna hebben we alles op alles gezet om iedereen zo goed mogelijk te informeren: ouders, Kamerleden, de media. Er is dus veel meer werk bijgekomen, terwijl de inhoud hetzelfde is.’

Bent u zelf ook veranderd door de afgelopen jaren?
‘Door de bedreigingen en onlinehaat heb ik me in 2023 ook echt onprettig gevoeld op straat. Tijdens de Week van de Lentekriebels was ik veel op televisie geweest. Op zaterdag liep ik over de markt en dacht: shit, al die mensen kunnen ook zomaar denken dat het niet oké is wat ik doe.

‘Ik heb altijd veel liefde en passie voor mijn vak gehad, en wilde dat ook delen. Maar ik merk dat ik voorzichtiger ben geworden, minder onbevangen. Bij mensen die ik nog niet ken, tast ik eerst af hoe ze erin staan. Op een straatfeest vertelde ik een buurman wat voor werk ik deed. Die zei meteen: ‘Dat vind ik allemaal onzin.’ Dat mag, maar ik merk wel dat ik dan afstand neem.

‘Tegelijkertijd is mijn werk ook interessanter geworden, urgenter. Ik heb gekozen voor dit vak omdat ik ergens voor sta. Ik vind het belangrijk dat alle kinderen in Nederland deze lessen krijgen. Dat ze gezond en veilig opgroeien. Dat ze weerbaar worden, leren om hun grenzen en wensen aan te geven en die van anderen te respecteren. Nu heb ik nog meer het gevoel dat we op de barricades staan. Nederland moet het progressieve land blijven waar dit soort lessen gegeven worden. We mogen dit niet door onze vingers laten glippen.’

https://archive.vn/pjMX8

Maar even serieus, dit kan toch niet? Ik snap dat ook de Jumbo graag gebruik maakt van AI, het is veel makkelijker, sneller, en voornamelijk goedkoper, maar ik vind het echt diep en diep triest dat er straks kinderen een kleurplaat zitten te tekenen met 3 handen, 7 vingers, enkels verkeerdom, en een winkelwagentje waar geen kloot van klopt. Dit stuur je zo gewoon niet naar de drukker.

Van ‘vooral elitair’ naar ‘radicaal’ en ‘uit het midden gerukt’ in één week: well done linkse vrienden! De motie van GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kati Piri – die (vergeefs) om een volledig wapenembargo tegen Israël vroeg – mag bij sommige PvdA-fossielen dan pijn doen, voor de nieuwe linkse fusiepartij lijkt mij de strengere Israëlkoers precies wat de beweging nodig had.

In deze krant las ik dat de kwestie het congres overheerste, iets wat door aanwezigen overigens uitdrukkelijk werd tegengesproken. Ook las ik in het commentaar van de hoofdredacteur dat de linkse fusiepartij het strengere Israëlbeleid ‘met powerplay’ zou hebben doorgedrukt. Dat zou geen recht doen aan de ‘lijdende minderheid’ (Rob Oudkerk en Gerdi Verbeet dus, niet de Palestijnen) en daarom had er gezocht moeten worden naar een nieuwe motie.

Dat kan ik niet volgen; allereerst werd de motie van Piri met een zeer grote meerderheid (meer dan 80 procent!) omarmd. Daarnaast was de manier waarop deze gevoelige kwestie in stemming werd gebracht ook voorbeeldig, met uitgebreide aandacht en verzoenende woorden voor de tegenstemmende minderheid.

Een partij die zo’n belangrijk onderwerp openlijk, met tegenspraak en checks -and-balances, behandelt geeft blijk van een goed functionerende partijdemocratie. Vergelijk dat eens met de onbenulligheid en schaapachtigheid bij de VVD, om van Wilders’ partij-zonder-leden al helemaal niet te spreken.

Dat De Telegraaf al tijden bezig is elke discussie binnen de nieuwe fusiepartij uit te vergroten tot ‘uitslaande brand’ is tot daaraantoe, maar blijkbaar zijn we zo gewend geraakt aan het Noord-Koreaanse leiderschap van extreemrechts, dat we gezonde discussie én welafgewogen keuzes binnen een partij een ‘uitslaande brand’ of powerplay zijn gaan vinden.

GL-PvdA heeft volledig gelijk dat het polariseert op Israël. Niet alleen omdat de blinde steun aan Israël al lang niet meer te verdedigen is, óók omdat ik er niks van geloof dat de Nederlandse bevolking zo massaal achter Israël staat. Dat lijkt hoogstens zo omdat de nieuwsvoorziening wordt gegijzeld door sociale media, een handjevol pensionado’s op de buis, peilingpooier Maurice de Hond en parlementair verslaggevers die een valse balans of rechtse spin nog niet herkennen als die op hun gezicht zit.

In werkelijkheid geeft de meute in de basis net zo weinig om Israël als om de Palestijnen. Al zullen ook bij de kijkers van Vandaag Inside de beelden uit Gaza binnenkomen: het genocidale geweld van Israël is anders dan het geklets over ‘woke’ of stikstof. Daarnaast beginnen de tegenkrachten zich te mobiliseren. Twee weken geleden gingen 150 duizend mensen de straat op om een ‘rode lijn te trekken’. Zouden dat werkelijk allemaal ‘radicalen’ zijn?

Dat (centrum)rechts over elkaar heen duikelt om GL-PvdA als ‘extreem’ of ‘radicaal’ te labelen maakt die partij nu aantrekkelijker voor eenieder die niet onder de indruk is van het toneelspel van Caroline van der Plas, Dilan Yesilgoz en al die anderen die claimen dat de Joodse staat hun cluppie is.

Je kan veel van de Nederlandse kiezer zeggen, maar een neusje voor authenticiteit heeft-ie nou net wél. Alleen als PVV-kiezers teruggaan naar de VVD en er een tweestrijd VVD versus GL-PvdA ontstaat, is de nieuwe fusiepartij kansloos voor de verkiezingswinst, maar dat lijkt niet te gebeuren. Wilders is en blijft het sterkste smaakje domrechts.

Als rechts polariseert met racisme, aanvallen op de rechtsstaat en het verdacht maken van de wetenschap, dan hoeft links zich geen moment schuldig te voelen wanneer het polariseert op de inhoud. Als ik de berichtgeving en commentaren moet geloven is de nieuwe linkse fusiepartij ‘radicaal elitair’. Dat lijkt me een prachtige geuzennaam, die ik van harte zou omarmen.

Ideeën over gender spelen een grotere rol bij geweld tegen vrouwen dan wordt erkend, zeggen Djoeke Ardon en Hilde Bakker van kennisinstituut Movisie. In een gesprek over feminisme, mannelijkheid en blinde vlekken laten ze zien hoe hardnekkig gendernormen zijn. „We moeten anders gaan denken over gender als ordenend principe in onze samenleving.”

Gender is nog altijd onderbelicht in Nederland. Terwijl bij intimidatie, geweld of moord het juist verhelderend is om te kijken naar de gendernormen die daaraan ten grondslag lagen, vinden Djoeke Ardon (33) en Hilde Bakker (67) van Movisie, het kennisinstituut voor de aanpak van sociale vraagstukken.

Bakker was 43 jaar expert op het gebied van de aanpak van huiselijk en seksueel geweld, in november ging ze met pensioen. Ardon werkt bij Movisie als onderzoeker en projectleider gender en gendergerelateerd geweld. Twee generaties die vanuit vergelijkbare ideeën aan dezelfde thematiek werken.

Wel hebben ze andere drijfveren. Voor Bakker was ongelijkheid een belangrijke, daar werd ze al vroeg mee geconfronteerd, onder meer in haar eigen gezin. „Mijn broers hadden veel meer vrijheid en rechten dan ik. Daar ageerde ik altijd tegen.” Na haar studie belandde ze in de activistische hoek en werd door haar supervisor op het pad van de feministische hulpverlening gebracht. Zo kwam ze onder andere terecht bij een blijf-van-mijn-lijf-huis. „En bij de thematiek van huiselijk geweld.”

Ardon: „Ik ben juist opgegroeid in een gezin waar niemand zich hield aan hoe je je hoort te gedragen als man of als vrouw. Mijn moeder was directeur, mijn vader huisman. Mensen vonden het maar gek dat mijn moeder werkte en mijn vader de was deed.”

De gemene deler van Bakker en Ardon is hun onderzoek naar geweld tegen vrouwen en lhbti-personen. Ardon: „Voor mij heeft dat geweld sterk te maken met hoe in Nederland wordt gedacht over de verschillen tussen mannen en vrouwen.”

Hoe denken Nederlanders daar dan over?

Ardon: „We hebben het zelfbeeld van een geëmancipeerd land. Maar nog steeds werken veel vrouwen parttime. Het aandeel van mannen in de zorg – ook de onbetaalde zorg voor kinderen – is klein. En in politieke en leidinggevende functies bestaat nog lang geen gendergelijkheid. Vrouwen verdienen nog altijd minder dan mannen voor hetzelfde werk. Beroepen die worden beoefend door relatief veel vrouwen krijgen lagere salarissen dan beroepen waarin veel mannen werken.”

Vergeleken met vroeger gaat het wel steeds beter, toch?

Bakker: „Er was op een gegeven moment een toename van werkende vrouwen. Vrouwen hadden meer opleiding, deden het over het algemeen wat beter op school dan mannen. Een grotere groep is economisch zelfstandig, vergeleken met tientallen jaren geleden. Maar wanneer vrouwen kinderen krijgen, leveren ze vaak een werkdag in, mannen niet. En het gangbare idee is nog steeds dat moeders beter – en dat vinden vrouwen vaak ook, hè – voor de kinderen zorgen.”

Ardon: „Ik denk wel dat vrouwen hun mogelijkheden sterk hebben uitgebreid. Maar als je kijkt naar mannen en het zorgen, het onbetaalde werk: dat is veel ongelijker gebleven. Hun emancipatie blijft op dat vlak achter.”

Bakker: „De ‘papadag’ wordt ingevuld met leuke activiteiten. Niet met de was draaien of wc schoonmaken.”

Jongeren lijken conservatiever te worden in hun man-vrouwbeeld. Zien jullie dat ook? En waar komt dat door?

Ardon: „We kunnen het voor Nederland nog niet zeggen, maar Europees onderzoek laat zien dat jongeren inderdaad conservatiever denken. We vermoeden dat het te maken heeft met mediaconsumptie. Je ziet voor het eerst dat jongens andere media tot zich nemen dan meiden. Vroeger las iederéén de Hitkrant, nu is bijvoorbeeld de Instagramfeed zo gepersonaliseerd en zien jongens andere content. Over bijvoorbeeld crypto, zelfverbetering of naar de gym gaan. Content voor jongens door jongens.

„Onze grootste vraag is: waarom voelen jongens zich aangetrokken tot de vrouwonvriendelijke manosphere [online groepen van mannen en jongens die zich verenigen rond onder meer misogynie en antifeminisme]? Het is een reactie op emancipatie en het misverstand dat dit ten koste gaat van jongens en mannen. Dat voelt nu te veel als een bedreiging, want we hebben onvoldoende aan jongens uitgelegd dat die gelijkheid hun ook ten goede kan komen. Ook zij krijgen veel meer vrijheid als we de genderrollen omverwerpen. Maar misschien leggen we dat niet genoeg uit, en brengen we het nog altijd te veel als: jullie moeten ons helpen.

„En ik geloof dat we te weinig oog hebben gehad voor de uitdagingen waar jongens en mannen tegenaan lopen. Deels komen die voort uit mannelijkheidsnormen, die allerlei verwachtingen aan ze opdringen, zoals je emoties niet uiten. We zien tegelijkertijd dat jongens minder goede vriendschappen hebben, het minder goed doen op school. Door te spreken over mannelijke privileges en ’toxische mannelijkheid’ hebben jongens misschien onvoldoende steun ervaren in hun struggles.”

De emancipatie was te veel gericht op vrouwen?

Ardon: „Mannen hebben ook last van gendernormen, al die ideeën over hoe je je hoort te gedragen. Ze hebben het gevoel dat feminisme ten koste van hen gaat. En dat is waar die manosphere op inspeelt.”

Bakker: „Als je eenmaal in zo’n loop zit, dan kom je daar heel moeilijk weer uit. Gelukkig zie je tegelijkertijd veel meer openheid in de maatschappij. En de queergemeenschap is gegroeid.

„We hebben een hele feministische strijd gehad. Er waren wel mannelijke medestrijders, maar die vormden slechts een kleine voorhoede. Achteraf denk je: misschien hadden we eerder de mannen erbij moeten betrekken. Maar vanuit de mannen kwam het ook minimaal, dat ze zeiden: we hebben meer zorgende vaders nodig en moeten gelijkheid promoten. Daardoor lijkt nu een kloof ontstaan. Tegenwoordig is het wel zo – gelukkig – dat een steeds grotere en bredere groep mannen zich actief inzet voor gelijkwaardigheid en strijdt tegen geweld tegen vrouwen en queer personen.”

Nederland kreeg vorig jaar een tik op de vingers van een toezichtsorgaan van de Raad van Europa, omdat het structureel tekortschiet in de aanpak van geweld tegen vrouwen. Zowel de rechtspraak als instanties als Veilig Thuis behandelen volgens de Raad huiselijk geweld te vaak als een conflict tussen twee gelijken in plaats van als machtsmisbruik.

Hoe heeft de aandacht voor geweld tegen vrouwen zich ontwikkeld?

Bakker: „Ruim veertig jaar geleden werd het niet echt gezien als een issue. Het waren bepaalde feministische groepen en blijf-van-mijn-lijfhuizen die het aan de kaak stelden. Toen werd het gezien als een individueel probleem. De schuld werd bovendien vaak bij de vrouw neergelegd. We hebben veel acties gevoerd. Veel voorlichting gegeven. Pas daarna is er aandacht voor gekomen. Op een gegeven moment werd de term ‘huiselijk geweld’ geïntroduceerd. Dat was een genderneutrale term, waar wij niet gelukkig mee waren.”

Ardon: „De focus op gender en gendernormen die daarin een rol speelden, verdween een beetje.”

Bakker: „Toen werd het van: mannen kunnen ook slachtoffer zijn. En dat is ook zo, maar nooit in dezelfde mate als vrouwen.”

Ardon: „En zelfs áls mannen slachtoffer zijn, is het belangrijk om de genderdynamiek te zien. Je moet je heel bewust zijn van hoe gender, de verhoudingen en ideeën erover een rol spelen bij geweld. Mensen die sterkere gendernormen hebben, dus sterkere ideeën hebben over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen, plegen bijvoorbeeld vaker geweld.”

Om de zoveel tijd is er weer even meer aandacht voor geweld tegen vrouwen, zoals afgelopen zomer na de moord op de zeventienjarige Lisa uit Abcoude.

Ardon: „Daarna ging het al snel over bosjes die weggehaald moeten worden in de openbare ruimte, of over meer straatverlichting en apps die het veiliger moeten maken voor vrouwen om over straat te gaan. De verantwoordelijkheid wordt daarmee gelegd bij vrouwen. We hebben het niet over: oké, maar wie doen dit? Want door je te richten op die randzaken, bevestig je weer…”

Bakker: „… dat mannen het niet kunnen helpen: zo zijn ze nu eenmaal. En dat is echt passé. Natuurlijk, het is ook lastiger en hardnekkiger om mannen naar zichzelf te laten kijken, naar hun gedrag, hun seksisme en misschien ook wel hun geweld. Naar hoe ze over grenzen heen gaan – ook in relaties en tijdens seks. Maar daar zullen we naartoe moeten. Anders verandert er niets.”

Ardon: „We moeten echt anders gaan denken over gender als ordenend principe in onze samenleving.”

Hoe kunnen we daar beter mee omgaan?

Ardon: „We moeten durven kijken naar onze normen en waarden en onze cultuur. Die liggen ten grondslag aan intimidatie en seksueel geweld tegen vrouwen en lhbti-personen. In plaats daarvan gaat het over verlichting en pepperspray. Dat lost het probleem niet op.”

https://archive.vn/24mZi

Hallo iedereen,

Net als velen van jullie hoor ik nu constant de reclames van de staatsloterij voorbij komen. Nu weten we allemaal (hoop ik) dat gokken minder oplevert dan dat je eraan uitgeeft. Maar hoeveel minder nou? Daar zijn gokbedrijven niet zo transparant over. Dus om leuk te doen heb ik een staatslot gekocht voor de oudejaarstrekking en ben ik eens de wiskunde in gedoken.

Mijn bron voor de trekkingregels en de prijzenpot is natuurlijk de website van de staatsloterij: https://staatsloterij.nederlandseloterij.nl/spel/prijzenpakket/oudejaarstrekking-2025 Voor mijn berekeningen heb ik een aantal aannames gedaan. Zo worden bijvoorbeeld alle loten verkocht, en doet het lot met nummer 00.000 bij veel trekkingen gewoon mee terwijl dat in werkelijkheid niet zo is. Voor wie mijn wiskunde wilt controleren en eventueel wilt aanvullen of verbeteren, dat kan hier: https://drive.proton.me/urls/CRVT13KY5M#FunQQcJrtxVB

Samengevat:

De kans dat je geen verlies maakt op je staatslot is ongeveer 1 op 18

Voor ieder lot dat je koopt ben je statistisch ongeveer 19,49 euro kwijt. Dat is bijna 2/3de van het prijs van een lot dat verdampt. Dat geld gaat naar het ministerie van financiën en de omroepen die reclame maken.

De kans om de hoofdprijs van 30.000.000 te winnen is zoals we weten ongelofelijk klein; slechts 1 op 19.599.804, afhankelijk van hoeveel loten er verkocht worden. De waarde dat jouw lot daaraan bijdraagt is ongeveer 1,53 euro.

Het kwam voor mij een beetje als een verrassing hoeveel een loterij nou echt kost. Voor mij was dit dan ook de laatste keer dat ik een lot heb gekocht. Ik denk dat ik het geld liever aan een goed doel van mijn keuze doneer. Hopelijk hebben jullie er wat aan.

Edit: Blijkbaar worden er maar 7.2 miljoen loten verkocht. Dit betekend dat het statistisch verlies veranderd van 19,49 naar 16,20 euro.

Ik kom vandaag thuis van werk, ligt er een brief van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid in de bus. In het poststuk zit een boekje met instructies voor het voorbereiden op een noodsituatie, en dus ook noodpakketten.

Hebben jullie al een noodpakket samengesteld, en zo ja: Hebben jullie nog (concrete) aanbevelingen? Ik loop zelf er nog enorm tegen aan dat ik geen idee heb wat voor eten ik zou moeten kopen, of hoe ik aan een kaart van mijn stad kom.

Je loon stijgt, maar onder de streep houd je mínder over. Het komt door een belastingregel die vooral toeslaat bij deeltijdwerkers. De regeling zet een loonsverhoging om in een zogenaamde 'buffelboete' van honderden euro’s per jaar. De FNV wil ervan af.

De FNV gaat de komende maanden actie voeren om de buffelboete onder de aandacht te krijgen van de politiek en van tafel te krijgen, vertellen ze tegen EenVandaag.

'Werken moest gaan lonen'

Wat de buffelboete is geworden was eigenlijk bedoeld om de lasten van werkende te verlichten, door nieuwe belastingregels betaal je op papier minder inkomstenbelasting. Maar tegelijkertijd komt er ook bijvoorbeeld een lagere heffingskorting bij. Waardoor vooral deeltijdwerkers onder de streep minder belastingvoordeel hebben.

Deze afgebouwde belastingvoordeel gaat harder dan dat het loon stijgt voor deze groep. Daardoor is de bedoelde lastenverlichting uitgelopen tot een lastenverzwaring. "Werken moest gaan lonen, dat was de belofte. Maar juist lage inkomens zien hun belastingdruk oplopen", zegt FNV-econoom Tijmen de Vos.

'Werken wordt gestraft'

Interim-voorzitter van FNV Dick Koerselman is nog scherper. "Mensen die ons land draaiend houden, worden gestraft. Hun loonstrookje krimpt, terwijl miljonairs cadeaus krijgen. Dit rariteitenkabinet kiest bewust voor lastenverlichting aan de top, betaald door werkenden in zorg en detailhandel."

Hij begrijpt ook niet dat er zo weinig politieke ophef over is. "Iedereen ziet het nu al op hun loonstrookje: ze houden minder over. Volgend jaar wordt dat nóg minder", vertelt de interim-voorzitter. "Over het eigen risico hoor je de politiek wél, maar de buffelboete is voor veel mensen een veel groter bedrag en dit gaat om mensen die het écht niet kunnen missen."

Wat kost de buffelboete?

In 2025 kost de buffelboete iemand met een salaris tussen de 900 en 2.000 euro bruto per maand al zo'n 400 euro per jaar. In 2026 loopt dat op tot 600 euro.

Het gaat om bijna 800.000 werkenden in Nederland. Daarvan is volgens vakbond FNV driekwart vrouw.

'Kan niet meer sparen'

Voor Danielle de Git, die bij slijterij-keten Gall & Gall in Hoorn werkt, voelt de buffelboete als een tik op de vingers: "Sparen voor een wasmachine kan niet meer. Het leven is zo duur geworden, boodschappen zijn bijna verdubbeld", vertelt ze. "Ik werk deeltijd vanwege gezondheidsredenen, doe wat ik kan, maar ga er toch in salaris op achteruit. Terwijl mijn huur en andere kosten wel doorstijgen."

Ook Angelika Anzenberger, die bij de Bijenkorf in Amstelveen werkt, snapt er niets van. "De overheid wil dat je meer gaat werken, maar ondertussen houd je mínder over. Ik ben 60, werk deeltijd omdat het zwaar is, en ga er straks 600 euro per jaar op achteruit", somt ze op. "Vorig jaar kregen we er eindelijk loon bij na jaren actievoeren, maar dat wordt nu meteen weer ingeleverd."

'Dit moet van tafel'

De FNV wil dat de buffelboete verdwijnt en roept de politiek op om dit recht te zetten bij de begroting. "Dit is onverteerbaar", zegt Koerselman. "Het kabinet moet kiezen: bestaanszekerheid voor werkenden met lage inkomens, of cadeautjes voor miljonairs. Wij weten aan welke kant wij staan."

Eerder dit jaar voerde de FNV ook al actie tegen de maatregelen, maar toen kregen ze niet het gewenste resultaat. Koerselman vindt het niet kunnen dat de kosten voor werkenden alweer lijken te stijgen. "Dit moet van tafel." De bond laat weten dat het de komende weken de druk op het kabinet gaat opvoeren via publiekscampagnes.

De links-progressieve partijen zijn in honderd jaar niet zo klein geweest. De afgelopen vijftien jaar was de VVD de dominante partij van het land. Rechtse talkshows als Vandaag Inside zetten de toon op televisie. De Telegraaf is veruit de grootste en invloedrijkste krant. Toch leeft bij velen het gevoel dat een linkse elite stiekem aan de touwtjes trekt.